MIĘDZYNARODOWA KLASYFIKACJA CHORÓB ICD

ICD-10 a ICD-11

czyli o ty co się zmieniło w najnowszej wersji „podręcznika diagnosty”

Specjaliści Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w Zabierzowie dokonują diagnozy rozwoju dzieci i młodzieży w oparciu o obowiązującą w Polsce Klasyfikację ICD.

Jest to Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (International Classification of Diseases), to system stworzony przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w celu skategoryzowania chorób, zaburzeń i innych problemów zdrowotnych.

ICD ma na celu ujednolicenie terminologii medycznej, co ułatwia komunikację między specjalistami, badaczami i instytucjami zdrowotnymi na całym świecie. Umożliwia zbieranie, analizowanie i interpretowanie danych o zdrowiu populacji, co jest istotne dla planowania polityki zdrowotnej i alokacji zasobów, a także umożliwia lekarzom i innym pracownikom ochrony zdrowia dokładne diagnozowanie i prowadzenie dokumentacji pacjentów.

ICD używa systemu kodów (np. ICD-10 ma kody alfanumeryczne, takie jak F32 dla zaburzeń depresyjnych), które identyfikują poszczególne choroby i zaburzenia. Jest zorganizowana w hierarchiczną strukturę, gdzie ogólne kategorie chorób są podzielone na bardziej szczegółowe podkategorie.

Wersje ICD

•             ICD-10: wprowadzona w 1992 roku, była szeroko stosowana przez wiele lat, ale z czasem zaczęła być postrzegana jako niewystarczająca w kontekście nowoczesnej medycyny,

•             ICD-11: zatwierdzona w 2019 roku, wprowadza nowe kategorie, zmiany w terminologii oraz lepiej odzwierciedla aktualny stan wiedzy o chorobach uwzględniając również postęp technologiczny w medycynie.

W Polsce trwa proces wdrożeniowy. Oficjalnie nie została jeszcze wprowadzona do naszego systemu zdrowotnego.

Klasyfikacja ICD jest kluczowym narzędziem w systemie ochrony zdrowia, które nie tylko wspiera diagnostykę i leczenie, ale również wpływa na politykę zdrowotną i badania naukowe. Dzięki jej stosowaniu można lepiej zrozumieć zdrowie populacji oraz skuteczniej planować działania w zakresie ochrony zdrowia.

ICD-10 a ICD-11

W zakresie diagnoz psychologicznych istnieje kilka istotnych różnic między tymi dwoma systemami:

•             ICD-10: psychiczne zaburzenia klasyfikowane są w rozdziale V, który obejmuje różne grupy zaburzeń (np. zaburzenia afektywne, zaburzenia lękowe),

•             ICD-11: wprowadzono nową strukturę, która lepiej odzwierciedla współczesne rozumienie zaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne i zachowania są teraz częścią większego rozdziału dotyczącego zdrowia psychicznego.

ICD-11 wprowadza nowe klasyfikacje, takie jak zaburzenia związane z uzależnieniami, zaburzenia osobowości, czy nowe kategorie dotyczące zaburzeń neurorozwojowych.

Zmiany w terminologii są bardziej zrozumiałe i zgodne z aktualnymi badaniami naukowymi oraz współczesną wiedzą dotyczącą zdrowia psychicznego.

Opisuje bardziej złożone klasyfikacje uzależnień, które uwzględniają różnorodne ich formy (np. uzależnienie od gier komputerowych).

Większy nacisk kładzie na spektrum zaburzeń afektywnych, co pozwala na lepsze zrozumienie i diagnozowanie tych zaburzeń oraz na kontekst społeczny i biologiczny zaburzeń psychicznych, co może wpływać na proces diagnozowania i leczenia.

Te zmiany odzwierciedlają rozwój wiedzy w dziedzinie neurologii, psychiatrii i psychologii, a także dążenie do bardziej zindywidualizowanego podejścia do pacjentów.

Klasyfikacja chorób psychicznych

ICD-11 wprowadza nowoczesną i kompleksową klasyfikację zaburzeń psychicznych. Oto główne kategorie oraz przykłady zaburzeń psychicznych, które znajdują się w tej klasyfikacji:

1. Zaburzenia afektywne

•             depresja - zaburzenia depresyjne, w tym depresja jednobiegunowa i dwubiegunowa (choroba maniakalno-depresyjna),

•             zaburzenia nastroju - w tym dystymia i epizody depresyjne.

2. Zaburzenia lękowe

•             zaburzenia lękowe uogólnione - chroniczny lęk i niepokój,

•             fobie specyficzne - silny strach przed określonymi obiektami lub sytuacjami,

•             zespół lęku napadowego - napady paniki i związane z nimi obawy.

3. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne

•             zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD) - obsesje i kompulsje, które wpływają na codzienne funkcjonowanie.

4. Zaburzenia psychotyczne

•             schizofrenia - zespół objawów, w tym omamy, urojeniowe myślenie i dezorganizacja myślenia,

•             zaburzenia schizoafektywne - połączenie objawów psychotycznych z objawami afektywnymi.

5. Zaburzenia osobowości

•             zaburzenia osobowości borderline, antyspołecznej, histrionicznej - różne typy zaburzeń, które wpływają na sposób myślenia, odczuwania i zachowania.

6. Zaburzenia rozwoju

•             zaburzenia spektrum autyzmu - w tym autyzm dziecięcy,

•             zaburzenia uczenia się - takie jak dysleksja i dyskalkulia.

7. Zaburzenia związane ze stresem

•             zespół stresu pourazowego (PTSD) - problemy emocjonalne i psychiczne po traumatycznym doświadczeniu,

•             zaburzenia adaptacyjne - trudności w przystosowaniu się do zmian życiowych lub stresujących sytuacji.

8. Zaburzenia związane z używaniem substancji

9. Zaburzenia somatyczne

•             zaburzenia somatyczne i związane z somatyzacją - problemy zdrowotne o podłożu psychicznym, które manifestują się jako objawy fizyczne.

W ICD -11 pojawia się możliwość klasyfikacji zaburzeń w ramach różnych kategorii, co odzwierciedla złożoność problemów psychicznych.

Zaburzenia neurorozwojowe w ICD-11

W ICD-11 zaburzenia neurorozwojowe są klasyfikowane w rozdziale dotyczącym "Zaburzeń rozwojowych". Nowa wersja ICD wprowadza kilka kluczowych zmian i rozszerzeń w tej kategorii, co odzwierciedla postęp w rozumieniu tych zaburzeń.

Oto główne punkty dotyczące zaburzeń neurorozwojowych w ICD-11:

1.            Zaburzenia spektrum autyzmu (ASD):

W ICD-11 zaburzenia te są zgrupowane pod wspólnym terminem. Zamiast tradycyjnych kategorii, takich jak autyzm klasyczny czy zespół Aspergera, ICD-11 stosuje ogólną terminologię „zaburzenia ze spektrum autyzmu”, co podkreśla różnorodność objawów i ich nasilenie. Kryteria są bardziej elastyczne, co pozwala na uwzględnienie indywidualnych różnic w objawach obejmując trudności w komunikacji, interakcjach społecznych oraz ograniczone i powtarzające się wzorce zachowań. Wprowadza również możliwość dodawania specyfikatorów, które mogą odnosić się do dodatkowych trudności, takich jak problemy z mową czy nadwrażliwość sensoryczna, a także wskazuje na różne formy wsparcia dostosowujące interwencje terapeutyczne do indywidualnych potrzeb.

2.            Zaburzenia uwagi i hiperaktywności (ADHD):

W ICD-11 zaburzenia związane z ADHD (Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z deficytem uwagi) zostały zaktualizowane i lepiej zorganizowane.

Główna kategoria obejmuje trudności z uwagą, nadpobudliwość i impulsywność. Objawy te mogą występować w różnych kombinacjach. W związku z tym wyróżniono typy ADHD, które można zdefiniować na podstawie dominujących objawów:

•             typ z przewagą deficytu uwagi: głównie trudności w skupieniu się i organizacji,

•             typ z przewagą nadpobudliwości i impulsywności: dominują wysoka aktywność i impulsywne zachowania,

•             typ mieszany: objawy zarówno z deficytem uwagi, jak i nadpobudliwością/impulsywnością.

ICD-11 wprowadza bardziej elastyczne kryteria, które uwzględniają różne objawy i ich wpływ na życie codzienne i nie ograniczają się do ich sztywnego zestawu. Zamiast tego, uwzględniają różnorodność zachowań, co pozwala na lepsze odzwierciedlenie złożoności ADHD. Pacjent nie musi prezentować wszystkich typowych zachowań. Na przykład, ktoś może mieć przewagę trudności z uwagą, ale bez wyraźnych objawów nadpobudliwości.  Kryteria uwzględniają kontekst, w jakim objawy się pojawiają, co może wpływać na diagnozę i plan leczenia. Przykładowo, objawy mogą być bardziej widoczne w pewnych sytuacjach, a mniej w innych. Zwraca uwagę na unikalne cechy jednostki, co pozwala na uwzględnienie aspektów takich jak wiek, rozwój, kultura czy sytuacje życiowe, które mogą wpływać na manifestację ADHD. Uwzględnia inne współwystępujące specyfikatory opisujące dodatkowe trudności, które mogą występować obok ADHD, takie jak zaburzenia emocjonalne czy problemy ze snem. Proponuje różne formy wsparcia dostosowane do indywidualnych potrzeb.

3.            Zaburzenia komunikacji:

W ICD-11 zaburzenia mowy klasyfikowane są głównie w sekcji dotyczącej zaburzeń rozwojowych, a także w kontekście zaburzeń neurologicznych.

Do głównych kategorii należą:

•             zaburzenia artykulacji (F80.0) - problemy z wymową dźwięków mowy,

•             zaburzenia językowe (F80.1) - trudności w rozwoju języka, obejmujące m.in. opóźnienia w rozwoju mowy,

•             zaburzenia płynności mowy (F80.2) - obejmują stuttering (jąkanie) i inne problemy związane z płynnością wypowiedzi,

•             zaburzenia mowy związane z uszkodzeniem neurologicznym (F80.3) - dotyczące mowy w kontekście chorób neurologicznych, takich jak afazja.

Zaburzenia te mogą mieć różne podłoża, w tym genetyczne, neurologiczne czy psychospołeczne, i wymagają indywidualnego podejścia w diagnozowaniu i terapii.

ICD-11 wprowadza bardziej precyzyjne kody, co umożliwia dokładniejsze klasyfikowanie różnych typów zaburzeń mowy. Terminologia została zaktualizowana i uproszczona. ICD-11 uwzględnia najnowsze badania i podejścia terapeutyczne, co może wpłynąć na ich diagnozę i leczenie. Zwraca większą uwagę na kontekst i czynniki psychospołeczne, które mogą wpływać na zaburzenia mowy. Te zmiany mają na celu poprawę precyzji diagnozowania oraz lepsze dopasowanie terapii do potrzeb pacjentów.

4.            Zaburzenia uczenia się:

Klasyfikacja obejmuje różne rodzaje zaburzeń uczenia się, w tym dysleksję, dyskalkulię i inne specyficzne trudności w nauce.

Oba zaburzenia mogą występować razem, a wczesna interwencja oraz odpowiednia pomoc są kluczowe w wspieraniu osób z dysleksją i dyskalkulią.

5.            Zaburzenia ruchowe:

Zaburzenia ruchowe to problemy związane z kontrolą i koordynacją ruchów ciała. Mogą mieć różne przyczyny, w tym neurologiczne, genetyczne, lub wynikające z urazów.

Klasyfikacje uzależnień

W ICD-11 uzależnienia zostały ujęte w bardziej zorganizowany sposób, z uwzględnieniem nowoczesnego zrozumienia różnych form uzależnień i opisane są w rozdziale „Zaburzenia związane z używaniem substancji”.

Oto kluczowe kategorie dotyczące uzależnień:

1. Uzależnienia od substancji

•             uzależnienie od alkoholu - charakteryzuje się szkodliwym używaniem alkoholu oraz objawami odstawienia,

•             uzależnienie od narkotyków - obejmuje różne substancje, takie jak opioidy, kokaina, stymulanty, kannabinoidy i inne,

•             uzależnienie od nikotyny - problemy związane z używaniem wyrobów tytoniowych.

2. Zaburzenia związane z zachowaniami

•             uzależnienie od gier - obejmuje kompulsywne korzystanie z gier komputerowych, co prowadzi do szkód w życiu codziennym,

•             uzależnienie od Internetu - problemy związane z nadmiernym korzystaniem z Internetu, w tym mediów społecznościowych,

•             uzależnienie od zakupów - kompulsywne robienie zakupów, które prowadzi do problemów finansowych i emocjonalnych.

3. Zaburzenia związane z substancjami i zachowaniami

•             jednoczesne uzależnienia - możliwość występowania jednoczesnych uzależnień od substancji i zachowań, co wymaga złożonego podejścia terapeutycznego.

ICD-11 uznaje różnorodność uzależnień, zarówno substancji, jak i behawioralnych, co odzwierciedla nowoczesne podejście do zdrowia psychicznego. Obejmuje wyraźne kryteria diagnostyczne, co ułatwia ich identyfikację. Zawiera sugestie dotyczące różnych form interwencji terapeutycznych, które są dostosowane do specyfiki każdego uzależnienia.

ICD-11 ma na celu ułatwienie diagnostyki oraz leczenia uzależnień, co powinno przyczynić się do lepszego zrozumienia i wsparcia dla osób zmagających się z tymi problemami.

Co już nie jest zaburzeniem

W ICD-11 wprowadzono szereg zmian w klasyfikacji zaburzeń psychicznych w porównaniu do ICD-10, co skutkowało usunięciem lub modyfikacją niektórych zaburzeń.

Oto kilka przykładów:

1.            Zaburzenia osobowości

W ICD-10 istniały różne kategorie zaburzeń osobowości, które w ICD-11 zostały uproszczone i lepiej zorganizowane. W ICD-10 niektóre cechy osobowości mogły być klasyfikowane jako zaburzenia, podczas gdy w ICD-11 podejście skupiło się bardziej na diagnostyce zaburzeń osobowości w kontekście ich wpływu na funkcjonowanie jednostki, co może oznaczać, że nie wszystkie cechy osobowości są uznawane za patologiczne.

2.            Zaburzenia związane z zachowaniami

W ICD-11 położono większy nacisk na zaburzenia behawioralne związane z uzależnieniem.

3.            Zaburzenia adaptacyjne

W ICD-10 zaburzenia adaptacyjne były klasyfikowane w nieco inny sposób. W ICD-11 uwzględniono je bardziej w kontekście reakcji na stres.

4.            Zaburzenia psychosomatyczne

W ICD-10 istniały kategorie zaburzeń psychosomatycznych, które w ICD-11 zostały włączone do szerszych kategorii związanych z zaburzeniami somatycznymi.

5.            Reakcje na stres

W ICD-10 różne stany związane z reakcjami na stres mogły być klasyfikowane jako zaburzenia, podczas gdy w ICD-11 uwzględniono, że niektóre reakcje na stres mogą być normalne i nie wymagają diagnozy jako zaburzenia psychiczne.

6.            Depresja

Wielu lekarzy i badaczy postrzegało depresję jako coś, co powinno być diagnozowane tylko w skrajnych przypadkach. W ICD-11 podejście zmieniło się na rzecz bardziej elastycznej klasyfikacji, która uwzględnia różne nasilenia objawów Nie każda forma depresji musi być klasyfikowana jako zaburzenie.

7.            Zaburzenia płciowe

W ICD-10 niektóre kwestie związane z tożsamością płciową mogły być klasyfikowane jako zaburzenia. W ICD-11 zmieniono to podejście, uznając, że różnorodność tożsamości płciowej nie powinna być traktowana jako zaburzenie zdrowia psychicznego, lecz jako część normalnej różnorodności ludzkiego doświadczenia.

Podsumowując ICD-11 promuje bardziej holistyczne podejście do diagnozowania, uwzględniając kontekst społeczny, rodzinny i kulturowy oraz zwraca większą uwagę na potrzebę interwencji terapeutycznych i wsparcia dla dzieci i rodzin, co odzwierciedla zmiany w myśleniu o leczeniu zaburzeń neurorozwojowych.

Iwona Szuperska – Mazur

psycholog